PODATEK LEŚNY

Home

Pełna charakterystyka podatku leśnego

Obowiązujący obecnie podatek leśny jest stosunkowo nową konstrukcją w polskim systemie podatkowym. Wprowadzony w 1991 r. ustawą o lasach należy do grupy podatków majątkowych, nominalnych, o charakterze rzeczowym i bezpośrednim zasilających w całości budżet gmin. Konstrukcja podatku zbliżona jest do podatku rolnego - co oczywiste, z punktu widzenia budżetów samorządowych podatek leśny jest komplementarny względem podatku rolnego (np. grunty leśne nie wchodzą w skład gospodarstwa rolnego itd.).

Pierwotna konstrukcja podatku leśnego z czasem ulegała znacznej ewolucji, co związane było z koniecznością dokonania w niej zmian związanych z przewartościowaniem filozofii użytkowania lasów jak i pojawieniem się doraźnych zagrożeń dotyczących: nielegalnego pozyskania i obrotu drewnem, braku planów urządzenia lasów (zmiany w planach zagospodarowania wprowadzane są co 10 lat !) i braku dbałości o stan odnowień, a także niekorzystnego wpływu czynników abiotycznych (np. pożary, wiatrołomy), biotycznych (szkodniki drzew) a także atmosferycznych (emisja dwutlenku siarki i związków azotu) na stan polskich lasów. Szczyt Ziemi w Roi de Janeiro przyniósł deklaracje wyznaczające między innymi kierunki zrównoważonego wzrostu i rozwoju, ochrony i użytkowania lasów wszystkich typów, a co ważniejsze, znalazł także swoje odzwierciedlenie w polityce ekologicznej (leśnej) państwa, dążącej do postrzegania lasów jako podstawowego składnika środowiska naturalnego, wymagającego szczególnej troski (Polska zobowiązała się do zwiększenia powierzchni lesistości kraju do roku 2010 do 30%).

Ewolucja ustawy o lasach, a od 2002 r. także ustawy o podatku leśnym, zmierza do zastąpienia zasady „prowadzenia produkcji drewna na zasadzie najwyższej opłacalności” zasadą racjonalnej gospodarki leśnej obejmującej całe ekosystemy, a nie tylko drzewostany.  Konieczne stało się objęcie ochroną prawną wszystkich lasów niezależnie od tego w czyją stanowią one własność.  Najwyższe stawki bonitacyjne [1], stosowane w wymiarze podatku leśnego dla drzew iglastych (jodły, świerku) o najwyższych i najlepszych parametrach, doprowadziły do zmiany składu gatunkowego lasów prywatnych, co wynikało z dążenia właścicieli tych lasów do obniżenia wysokości podatku.  W rezultacie zmniejszający się udziału drewna tartacznego iglastego  w ogólnej wielkości pozyskiwanego drewna musiał doprowadzić do zmiany sposobu wyrażania stawek podatkowych w podatku leśnym i oparcie ich o średnie ceny sprzedaży wszystkich gatunków drewna uzyskane przez nadleśnictwa. Z początkiem 2003 roku nastąpiło również odejście od klas bonitacyjnych na rzecz rzeczywistej powierzchni zalesionej. Otwartą kwestią pozostaje zmiana zasad opodatkowania obszarów dotkniętych klęskami żywiołowymi.

Przedmiotem opodatkowania podatkiem leśnym są lasy - co w ustawie oznacza grunty leśne sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako lasy, z wyjątkiem lasów zajętych na wykonywanie innej działalności gospodarczej niż działalność leśna.

W razie zajęcia lasu czy gruntu, na którym była prowadzona gospodarka leśna, na cele pozaleśnej i pozarolniczej działalności gospodarczej obowiązuje podatek od nieruchomości, ustalonych wedle najwyższej stawki przewidzianej dla gruntów, budynków i budowli związanych z taką działalnością. Art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - Dz. U. Nr 9, poz. 31 ze zm. - ustanawia swoiste pierwszeństwo podatku leśnego i rolnego przed podatkiem od nieruchomości. W razie więc wątpliwości badać trzeba przede wszystkim, czy dany grunt nie jest objęty jedną z tych danin, a gdy się okaże, że nie - uznać, iż obciążony jest podatkiem od nieruchomości.

Warto zwrócić uwagę na fakt, że dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków od 1 stycznia 2003 roku, są podstawowym kryterium rozstrzygającym o sposobie opodatkowania gruntów, także gruntów leśnych [2]. Podatkiem leśnym objęte są grunty ujawnione w tej ewidencji gruntów jako las (oznaczone Ls).

Potwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny, np. w wyroku z 10 grudnia 1992 r. (SA/Ka 1249/92). Także przy ustalaniu wysokości daniny przyjmuje się powierzchnię, jaka figuruje w tej ewidencji. W uchwale Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 1994 r. wyjaśniono, że plantacja choinek prowadzona na gruncie rolnym jest uprawą rolną; nie odpowiada bowiem definicji lasu zawartej w ustawie o lasach.

Jest to zapowiedź dostosowania podatku leśnego, od nieruchomości i rolnego do wymogów opodatkowania katastralnego, co uznać należy, za rozwiązanie sensowne z punktu widzenia budżetowego. Z drugiej strony, aby odpowiedzieć na proste pytanie, czy kawałek ziemi z drzewami iglastymi podlega opodatkowaniu podatkiem leśnym trzeba obecnie sięgnąć do ustawy o podatku leśnym, która odsyła nas do ewidencji (rozporządzenie M.F.) z którego dowiadujemy się, że definicję lasu zawiera ustawa o lasach, w której dawniej zawarte były regulacje podatkowe dotyczące opodatkowania lasów! 

Las, zgodnie z definicją art. 3 ustawy o lasach, to grunt:

Dla podatku leśnego definicja gospodarki leśnej ma zasadnicze znaczenie. Spod tej daniny bowiem wyłączone są lasy nie związane z taką gospodarką. Nie obejmuje ona ponadto lasów zajętych pod ośrodki wypoczynkowe, działki budowlane i rekreacyjne, a także wyłączonych decyzjami administracyjnymi z gospodarki leśnej na cele inne niż leśne. Zasady wyłączania gruntów z produkcji leśnej normuje ustawa z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. nr 16, poz. 78 ze zm.).

Podmiotami obowiązanymi do zapłaty podatku leśnego są osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej będące:

Podmiotem podatku należnego od lasów znajdujących się w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych oraz wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa są nadleśnictwa i jednostki organizacyjne Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Podstawa opodatkowania

Podstawą opodatkowania w podatku leśnym jest powierzchnia lasu, wyrażona w hektarach wynikająca z ewidencji gruntów i budynków (dawniej hektarów przeliczeniowych ustalanych w relacji do powierzchni i klas bonitacji drzewostanu).

Stawki podatku leśnego obowiązujące w 2003 r.

Stawki podatku leśnego, podobnie jak rolnego, są stawkami kwotowymi, kształtowanymi w relacji do hektara powierzchni leśnej. Nalicza się je za rok podatkowy.

Rada gminy może, w drodze uchwały, obniżyć kwotę stanowiącą średnią cenę sprzedaży drewna przyjmowaną jako podstawa obliczenia podatku leśnego na obszarze gminy (co ważne, nie wywoła to skutku w postaci obniżenia kwoty wyrównawczej subwencji ogólnej dla gmin).

Powiązanie wielkość podatku leśnego ceną drewna ma identyczne skutki jak limity stawek w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych określane obwieszczeniem przez Ministra Finansów w Monitorze Polskim. Odmienny jest jednak system "urealnienia górnych" stawek. W podatkach lokalnych stawki waloryzowane są w oparciu o wskaźnik CPI, a w podatku leśnym zmiana kwot podatku wynika ze zmian cen sprzedaży drewna.

Powstanie i wygaśnięcie obowiązku podatkowego

Obowiązek podatkowy powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał tytuł prawny do lasu lub nastąpiło objęcie lasu w posiadanie. Obowiązek podatkowy w podatku leśnym wygasa ostatniego dnia miesiąca, w którym przestały istnieć okoliczności uzasadniające ten obowiązek.

Czynności i dokumenty związane z podatkiem leśnym

Zgodnie z art. 6 ust. 2 i ust. 5 ustawy o podatku leśnym podatnicy podatku leśnego są obowiązani składać organowi podatkowemu, właściwemu ze względu na miejsce położenia lasu, sporządzone na formularzach według ustalonego wzoru:

Jeżeli las stanowi współwłasność (znajduje się w posiadaniu) osoby fizycznej oraz jednocześnie osoby prawnej, bądź jednostki organizacyjnej (w tym spółki) nieposiadającej osobowości prawnej - osoba fizyczna składa deklarację na podatek leśny oraz opłaca podatek na zasadach obowiązujących osoby prawne. W tym przypadku osobie fizycznej nie jest doręczana decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego. Obowiązek składania informacji o lasach oraz deklaracji na podatek leśny dotyczy również podatników korzystających ze zwolnień na mocy przepisów ustawy o podatku leśnym (w tym na mocy uchwały rady gminy) - art. 6 ust. 6 ustawy o podatku leśnym.
Podatnicy obowiązani są do złożenia zgłoszenia identyfikacyjnego w organie podatkowym gminy (miasta) właściwym dla podatku leśnego. Obowiązek złożenia zgłoszenia identyfikacyjnego nie dotyczy podatników, którym urząd skarbowy nadał numer identyfikacji podatkowej (NIP), oraz podatników, którzy dokonali w urzędzie skarbowym zgłoszenia identyfikacyjnego w związku z wykonywaniem obowiązków podatnika podatku dochodowego, od towarów i usług lub akcyzowego, płatnika podatków, płatnika składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne. Szczegółowe zasady składania zgłoszeń identyfikacyjnych i aktualizacyjnych w podatku rolnym określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 1999 r. w sprawie trybu składania zgłoszeń identyfikacyjnych oraz aktualizacyjnych przez podatników podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości (Dz. U. Nr 111, poz. 1291).

Terminy i sposoby płatności podatku leśnego

Płatność podatku jest możliwa przelewem na konto lub - w przypadku osób fizycznych - również gotówką (jeżeli pobór podatku dokonywany jest w formie inkasa np. przez sołtysa). W przypadku osób fizycznych podatek leśny pobierany jest wraz z podatkiem rolnym i podatkiem od nieruchomości jako łączne zobowiązanie pieniężne doręczane w formie jednego nakazu płatniczego (Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1999 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego - Dz. U. z  1999 r. nr 105, poz. 1200).

Organem podatkowym w podatku leśnym jest wójt, burmistrz, prezydent miasta.

Katalog ulg i zwolnień w podatku leśnym

Zgodnej z definicjami zawartymi w ustawie Ordynacja podatkowa zwolnienie z opodatkowania, obniżka stawki jest tylko szczególnym rodzajem ulgi podatkowej. W przypadku podatku leśnego ewidentnym przykładem ulgi podatkowej jest obniżka o 50% stawki wynikającej ze średniej ceny sprzedaży drewna. Ulga dotyczy lasów ochronnych oraz lasów wchodzących w skład rezerwatów przyrody i parków narodowych.

Określenie lasy ochronne - zgodnie z art. 15 ustawy o lasach - to lasy, które: chronią gleby przed zmywaniem lub wyjałowieniem, chronią zasoby wód powierzchniowych, są trwale uszkodzone na skutek działalności przemysłu, stanowią drzewostany nasienne, ostoje zwierząt, mają szczególne znaczenie przyrodniczo naukowe, są położone w granicach administracyjnych miast i w odległości do 10 km od granic miast o liczbie mieszkańców powyżej 50 tys., stanowią strefy ochronne wokół sanatoriów i uzdrowisk (inne). Przepisy te w istotny sposób ograniczają wpływy z podatku leśnego w dużych miastach.

Zmiany w podatku leśnym spowodowały, że ograniczeniu uległ rozległy katalog zwolnień z podatku. W dalszym ciągu obowiązuje ogólna zasada, że opodatkowaniu nie podlegają grunty leśne nie związane z działalnością leśną.

zwolnienia ustawowe przedmiotowe i podmiotowe (art. 7)

dodatkowe zwolnienia wynikające uchwalane przez Rady Gmin, wynikające z przepisów art. 7 ust. 3
1) lasy z drzewostanem w wieku do 40 lat,

w gminie Wrocław - brak zwolnień
2) lasy wpisane indywidualnie do rejestru zabytków
3) użytki ekologiczne
4) szkoły wyższe, wyższe szkoły zawodowe, wyższe szkoły wojskowe
5) szkoły, placówki, zakłady kształcenia i placówki doskonalenia nauczycieli
6) placówki naukowe PAN
7) dla prowadzących zakłady pracy chronionej lub zakłady aktywności zawodowej w zakresie lasów (...)

Podobnie jak w przypadku podatku rolnego i danin wynikających z ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, ulgi i zwolnienia w podatku leśnym uchwalane przez samorząd  mogą stanowić jednocześnie program pomocowy (pomoc regionalna na lata 2004-2006). Uchwała taka musi uwzględniać warunki wynikające z przepisów ustawy o pomocy publicznej i wydanych na jej podstawie rozporządzeń.

Podatek leśny jako dochód gmin w Polsce

Przeciętnie,  w skali wszystkich jednostek samorządowych, wpływy z podatku leśnego stanowią najskromniejsze podatkowe  źródło zasilania dochodów samorządowych. Nie przesądza to jednak o wydajności podatkowej w gminach, na terenie których znajdują się znaczne areały leśne. Zgodnie z danymi z Powszechnego Spisu Rolnego z 2002 r. powierzchnia gruntów leśnych wynosiła 29,1% powierzchni kraju i wzrosła w porównaniu do roku 1996, co miało związek z realizacją Krajowego Programu Zwiększania Lesistości. Zalesienia te realizowane były między innymi na „pozostałych gruntach”. Pamiętać należy, że docelowo lasy mają zająć w Polsce 30% powierzchni.
 

2003

 2002 2001 2000
 

% dochodów ogółem

   % dochodów ogółem   % dochodów ogółem   % dochodów ogółem

wpływy netto z podatku leśnego

     110 259 403 0,1 107 612 304 0,1 95 847 377 0,1

obniżki górnych stawek podatkowych

    

0

   0  

0

  
ulgi, zwolnienia, zaniechanie poboru (% wpływów)     749 124 0,07% 894 723 0,83% 593 398

0,62%

źródło: Sprawozdania z wykonania budżetów gmin za 4 kwartały. Kwoty podatku bez uwzględnianych potrąceń.

W 2003 r. stawka podstawowa podatku od 1 ha lasu wynosi 24,47 zł. W 2002 r. wynosiła - 25,21 zł. w 2001 r. - 25,59 zł.

Podatek leśny na przykładzie gminy Wrocław

Trudno analizować podatek, który ma dynamikę na przestrzeni lat 2001-2003 wynoszącą prawie 300 procent i stanowi jedną tysięczną procenta dochodów budżetu miasta. Trudno również odnieść kwoty płaconego podatku leśnego do zadań finansowanych z budżetu miasta a związanych z gospodarką leśną. Jak do tej pory jeszcze nikt nie wpadł na pomysł szerszego prezentowania tzw. układu wykonawczego do budżetu - czyli planu wydatków z uwzględnieniem działów, rozdziałów i paragrafów oraz kwot wydatkowanych na poszczególne pozycje budżetu, w tym i utrzymanie terenów leśnych. We Wrocławiu, w ramach Wydziału Środowiska i Rolnictwa istnieje Dział Rolnictwa i Leśnictwa, który zajmuje się nadzorowaniem terenów leśnych.
 

plan 2004

 plan 2003

plan 2002

plan 2001
dochody ogółem (w tym): 1 732 097 909,6

(100%)

1 511 679 552

 100%

1 456 496 237

100%

1 559 022 879

100%

dochody własne (w tym)

1 309 998 851,6 75,63%

689 308 704

 45,60%

662 637 926

 45,49%

711 980 980

 45,67%

z podatków ( w tym)

256 935 000 14,83%

235 499 000

 15,58%

214 010 500

 14,69 %

260 865 100

 16,73 %

podatek leśny

24 000

 0,0014%

24 000

 0,00159%

20 500

 0,00141%

8 800

0,0006%

) Podatek rolny i leśny

    Podatkami  objęte  są  wszystkie  grunty  sklasyfikowane w ewidencji
    gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty  zadrzewione  i
    zakrzewione  na  użytkach  rolnych,    z  wyjątkiem zajętych na inną
    działalność  gospodarczą  niż  rolnicza,  wszystkie  grunty   leśne,
    sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako lasy, z wyjątkiem
    zajętych na wykonywanie  działalności  innej  niż  leśna. Udział ww.
    podatków w  dochodach  własnych  Miasta  nie  przekracza   0,12   %.
    Zmniejszenie  planowanych  wpływów  z tytułu podatku rolnego od osób
    fizycznych, w  stosunku  do  roku  ubiegłego  jest  wynikiem  zmiany
    sposobu   księgowania   dochodów   z  tytułu  łącznego  zobowiązania
    pieniężnego, co skutkuje przesunięciem  znacznej części wpływów,  na
    podatek od nieruchomości od osób fizycznych.
 

PROJEKT: Podatek od przychodów z pozyskanego drewna.

Były minister finansów Grzegorz K. przed swoim odejściem przygotował ustawę o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów, proponując m.in. wprowadzenie - od 1 stycznia 2005 r. - 6-proc. podatku od przychodów z pozyskiwanego drewna. Zgodnie z ustawą płatnikiem podatku byłby każdy podmiot, który zajmuje się sprzedażą drewna, z tym, że obowiązek zapłaty podatku powstawałby nie w momencie sprzedaży, ale pozyskania surowca. W praktyce ustawa dotyczyłaby wyłącznie Lasów Państwowych, na które przypada ok. 95% pozyskanego drewna w kraju. Szacowane wpływy ok. 200 mln zł. W połowie września 2003 r. minister finansów wycofał się z wprowadzenia podatku od nowego roku.

[1] Bonitacja - łac. bonitas (dobroć) od bonus - ocena jakości i klasyfikacji drzewostanu, gleby (...) - W. Kopaliński: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych. Wydanie XVIII rozszerzone. Warszawa: Wiedza Powszechna 1989 r.

Przez klasę bonitacji rozumie się wskaźnik możliwości produkcyjnych siedliska leśnego lub drzewostanu. Informacje te znajdują się w planie urządzenia lasu, a także w uproszczonym planie urządzenia lasu. Ten pierwszy ustawa o lasach określa jako podstawowy dokument gospodarki leśnej, zawierający opis i ocenę stanu lasu oraz cele, zadania i sposoby prowadzenia gospodarki leśnej. Uproszczony plan urządzenia lasu odnosi się do lasu o obszarze co najmniej 10 ha, stanowiącego zwarty kompleks leśny, a zawiera skrócony opis lasu i gruntów przeznaczonych do zalesienia oraz podstawowe zadania dotyczące gospodarki leśnej.

Ustawa o lasach ustanowiła sześć klas bonitacji drzewostanu dla różnych gatunków drzew. Głównych gatunków w drzewostanach wyróżniono dziewięć: jodła, świerk, daglezja; dąb, jesion, wiąz, klon; buk; sosna, modrzew; grab; brzoza; osika; olsza; topola.

Tabela. Dawna skala bonitacyjna w podatku leśnym, stanowiąca podstawę do ustalenia hektarów przeliczeniowych gruntów leśnych.

Główne gatunki drzew w drzewostanach

Klasy bonitacji drzewostanu dla głównych gatunków drzew

 

I a

I

II

III

IV

V

jodła, świerk, daglezja

 

2,30

1,80

1,30

0,90

0,60

dąb, jesion, wiąz, klon

2,00

1,60

1,30

0,80

 

buk

1,20

1,00

0,80

0,60

0,30

sosna, modrzew

1,40

1,20

1,00

0,80

0,60

0,30

grab

 

1,10

0,80

0,50

0,30

0,20

brzoza

0,60

0,40

0,30

0,20

0,20

osika

0,60

0,40

0,30

0,20

0,20

olsza

0,50

0,30

0,30

0,30

0,30

topola

0,50

0,30

0,30

0,30

0,30

[2] Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454) Zgodnie z wyżej powołanymi przepisami.

[3] Jeszcze w roku 2002 istniał mechanizm naliczania stawek dla lasów ochronnych, a także wchodzących w skład rezerwatów przyrody i parków narodowych oraz tych, dla których nie ma sporządzonego planu urządzenia lasu lub planu uproszczonego, w oparciu o cenę żyta - ustaloną dla potrzeb podatku rolnego. Była to równowartość ceny 0,3 q żyta od 1 ha fizycznego lasów i gruntów leśnych, ustalonej na podstawie ewidencji gruntów.

Home

 Wszelki prawa zastrzeżone. Zabrania się publikowania materiałów bez zgody autora. Copyright©2003 Maciej Borowski.